2024 ജൂലൈ-ഓഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിൽ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനിടയിൽ, മാരകായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ മനുഷ്യരാശിക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്ക് ശിക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം ബംഗ്ലാദേശ് ട്രിബ്യൂണൽ തിങ്കളാഴ്ച മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീനയ്ക്ക് വധശിക്ഷ വിധിച്ചു.
ആഭ്യന്തര യുദ്ധക്കുറ്റ കോടതിയായ ഇൻ്റർനാഷണൽ ക്രൈം ട്രിബ്യൂണൽ (ICT), നിയമപാലകരും അവാമി ലീഗ് പാർട്ടിയുടെ സായുധ കേഡറുകളും സിവിലിയന്മാർക്കെതിരെയുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനും, സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനും, കൂട്ടുനിൽക്കുന്നതിനും, തടയുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനും കുറ്റം ചുമത്തിയതിന് ശേഷം അവർക്ക് മരണം വരെ പ്രത്യേക തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു.
കഴിഞ്ഞ വർഷം ഓഗസ്റ്റിൽ ധാക്കയിൽ നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ സ്വയം പ്രവാസ ജീവിതം നയിച്ച 78 കാരിയായ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിക്കെതിരെ ഐസിടി ചെയർമാൻ ജസ്റ്റിസ് മുഹമ്മദ് ഗോലം മൊർതുസ മൊജുംദർ രണ്ട് മണിക്കൂറിലധികം നീണ്ട നടപടികളുടെ സമാപനത്തിൽ വിധി വായിച്ചു. ട്രിബ്യൂണലിൽ തടിച്ചുകൂടിയ ആളുകൾ ഹസീനയ്ക്കെതിരായ ശിക്ഷയെ അഭിനന്ദിച്ചു, ജഡ്ജിമാർ മര്യാദ പാലിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടും.
ഹസീനയുടെ രണ്ട് പ്രധാന സഹായികളായ മുൻ ആഭ്യന്തര മന്ത്രി അസദുസ്സമാൻ ഖാൻ കമാൽ, മുൻ പോലീസ് മേധാവി ചൗധരി അബ്ദുല്ല അൽ-മാമുൻ എന്നിവരോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞ വർഷം നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ മാനവികതയ്ക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ പേരിൽ വിചാരണ ചെയ്യപ്പെട്ടു. ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് ഹാജരാകാതിരുന്ന കമലിന് വധശിക്ഷയും വിധിച്ചു.
പ്രോസിക്യൂഷനു വേണ്ടി സാക്ഷിയായി മാറിയ അൽ-മമൂന് വധശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റങ്ങളിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ തടവ് ശിക്ഷ വിധിച്ചതായി ട്രൈബ്യൂണൽ അറിയിച്ചു. ഹസീനയുടെയും കമലിൻ്റെയും സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടാനും ജഡ്ജിമാർ അധികാരികളോട് നിർദേശിച്ചു.
“ഇത്തരം അതിക്രമങ്ങൾ എന്ത് വില കൊടുത്തും അവസാനിപ്പിക്കണം. നീതി പരാജയപ്പെടരുത്,” വിധി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ജസ്റ്റിസ് മോസുംദർ പറഞ്ഞു.
ഹസീനയും അവരുടെ സഹായികളും തമ്മിലുള്ള ഫോൺ സംഭാഷണങ്ങളുടെ റെക്കോർഡിംഗുകളും 54 പ്രോസിക്യൂഷൻ സാക്ഷികളുടെ മൊഴിയും ഉൾപ്പെടെ വിപുലമായ തെളിവുകൾ ട്രൈബ്യൂണൽ പട്ടികപ്പെടുത്തി, മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിയും ഉന്നത സിവിലിയൻ, സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥരും കഴിഞ്ഞ വർഷം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രതിഷേധക്കാർക്കെതിരെ മാരകമായ ബലപ്രയോഗത്തിന് കൂട്ടുനിന്നതായി തെളിഞ്ഞു. ഹസീനയുടെയും മുതിർന്ന അവാമി ലീഗ് നേതാക്കളുടെയും നിയമത്തിന് പുറത്തുള്ള കൊലപാതകങ്ങളിലും തിരോധാനങ്ങളിലും സുരക്ഷാ സേനയുടെ പീഡനങ്ങളിലും പങ്കാളികളായതിന് തെളിവുകളുണ്ടെന്നും ജഡ്ജിമാർ പറഞ്ഞു.
ആഭ്യന്തരമന്ത്രി ബലപ്രയോഗത്തെ ന്യായീകരിക്കുന്ന വീഡിയോകളും പ്രതിഷേധക്കാരെ റസാക്കറുകളുമായോ 1971ലെ ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് പാക്കിസ്ഥാനുമായി സഹകരിച്ചവരുമായോ താരതമ്യപ്പെടുത്തി ഹസീനയുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും ട്രിബ്യൂണൽ ഉദ്ധരിച്ചു.
വിചാരണ നേരിടാൻ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങാനുള്ള ട്രൈബ്യൂണലിൻ്റെ ഉത്തരവുകൾ ഹസീന ധിക്കരിച്ചു, എച്ച്ടി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യൻ മാധ്യമങ്ങളുമായുള്ള സമീപകാല അഭിമുഖങ്ങളിൽ, “കംഗാരു കോടതി…എൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന” തനിക്കെതിരെ ചുമത്തിയ കുറ്റങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു, കൂടാതെ പ്രതിഷേധക്കാർക്കെതിരെ മാരകശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ താൻ നിർദ്ദേശിച്ചുവെന്ന അവകാശവാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിന് “പ്രേരണാപരമായ തെളിവുകൾ” ഹാജരാക്കിയിട്ടില്ലെന്നും പറഞ്ഞു.
ബംഗ്ലാദേശ് ട്രൈബ്യൂണലിൻ്റെ വിധിയോട് ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിൽ നിന്ന് ഉടനടി പ്രതികരണമുണ്ടായില്ല.
ഹസീനയ്ക്കും മറ്റ് രണ്ട് പേർക്കുമെതിരെ അഞ്ച് വകുപ്പുകൾ ചുമത്തി – നിയമപാലകരും അവാമി ലീഗിൻ്റെ സായുധ കേഡറുകളും സിവിലിയന്മാർക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ തടയാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുക, പ്രേരിപ്പിക്കുക, പങ്കാളിയാകുക, പരാജയപ്പെടുക; പ്രതിഷേധക്കാരെ കീഴ്പ്പെടുത്താൻ മാരകായുധങ്ങളും ഹെലികോപ്റ്ററുകളും ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിക്കാൻ ഉത്തരവിടുന്നു; ജൂലായ് 16ന് ബീഗം റൊക്കിയ സർവകലാശാല വിദ്യാർത്ഥി അബു സെയ്ദിൻ്റെ കൊലപാതകം; 2024 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് ധാക്കയിലെ ചങ്കർപുളിൽ ആറ് പ്രതിഷേധക്കാരെ നേരിട്ട് ഉത്തരവിലൂടെയും പ്രേരണയിലൂടെയും കൊലപ്പെടുത്തി; അതേ ദിവസം മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് അഞ്ച് പ്രതിഷേധക്കാരെ വെടിവെച്ചുകൊന്നു.