ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിയെ പുറത്താക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ച വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രതിഷേധത്തെ അടിച്ചമർത്തിയതിൻ്റെ പേരിൽ മനുഷ്യരാശിക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്ക് വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചു.
പ്രതിഷേധക്കാർക്കെതിരെ മാരകമായ ബലപ്രയോഗം നടത്താൻ അനുവദിച്ചതിന് ഷെയ്ഖ് ഹസീന കുറ്റക്കാരിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി, അവരിൽ 1,400 പേർ കഴിഞ്ഞ വർഷം കലാപത്തിനിടെ മരിച്ചു.
2024 ജൂലൈയിൽ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് നിർബന്ധിതയായതിന് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ നാടുകടത്തപ്പെട്ട ഹസീനയെ ബംഗ്ലാദേശിലെ ഇൻ്റർനാഷണൽ ക്രൈംസ് ട്രിബ്യൂണൽ (ഐസിടി) ഹാജരാകാതെ വിചാരണ ചെയ്തു.
പ്രതിഷേധത്തിനിടെ നടന്ന നൂറുകണക്കിന് കൊലപാതകങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ അവൾ ആണെന്ന് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർ ആരോപിച്ചു. എല്ലാ ആരോപണങ്ങളും ഹസീന നിഷേധിച്ചു, വിചാരണ “പക്ഷപാതപരവും രാഷ്ട്രീയ പ്രേരിതവുമാണ്” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.
ഈ വിധി ബംഗ്ലാദേശിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നിർണായക നിമിഷത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു, പ്രതിഷേധങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം അടിച്ചമർത്തലിനെതിരെ രോഷം അഴിച്ചുവിട്ടു. കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെയും പരിക്കേറ്റവരുടെയും കുടുംബങ്ങൾ കടുത്ത ശിക്ഷാനടപടികൾ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.
അഞ്ച് പേജുള്ള പ്രസ്താവനയിൽ വിധിയോട് പ്രതികരിച്ച ഹസീന, വധശിക്ഷ അസാധുവാക്കാനുള്ള ഇടക്കാല സർക്കാരിൻ്റെ മാർഗമാണെന്ന് പറഞ്ഞു. [her party] അവാമി ലീഗ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി”, മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തൻ്റെ സർക്കാരിൻ്റെ റെക്കോർഡിൽ അവർ അഭിമാനിക്കുന്നു.
“തെളിവുകൾ തൂക്കിനോക്കാനും ന്യായമായി പരിശോധിക്കാനും കഴിയുന്ന ശരിയായ ട്രൈബ്യൂണലിൽ എൻ്റെ കുറ്റാരോപിതരെ നേരിടാൻ ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.”
ട്രിബ്യൂണൽ നടന്ന തലസ്ഥാനമായ ധാക്ക തിങ്കളാഴ്ച വിധിക്ക് മുന്നോടിയായി കർശന സുരക്ഷയിലായിരുന്നു, ഹസീനയുടെ വിമർശകരിൽ പലരും ഒരു റാലിയും വിധി വായിച്ചപ്പോൾ ആഹ്ലാദവും പ്രകടിപ്പിച്ചു.
വിധി വരുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ഡസൻ കണക്കിന് ബോംബുകൾ പൊട്ടിത്തെറിക്കുകയും ബസുകൾക്ക് തീയിടുകയും ചെയ്തതോടെ നഗരത്തിൽ അടുത്തിടെ അശാന്തി വർദ്ധിച്ചു.
തിങ്കളാഴ്ച രാവിലെ ധാക്കയിൽ ഒരു ബോംബ് സ്ഫോടനമെങ്കിലും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, ആളപായമൊന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് ലോക്കൽ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ജിസാനുൽ ഹഖ് ബിബിസിയോട് പറഞ്ഞു.
സർക്കാർ ജോലി ക്വാട്ട നിർത്തലാക്കണമെന്ന ആവശ്യവുമായി കഴിഞ്ഞ വർഷം ആരംഭിച്ച വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രക്ഷോഭം വിപുലമായ സർക്കാർ വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനമായി മാറുകയായിരുന്നു.
ഏകദേശം 1,400 മരണങ്ങൾ “മനുഷ്യരാശിക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്ക്” തുല്യമാകുമെന്ന് ഫെബ്രുവരിയിലെ ഒരു റിപ്പോർട്ടിൽ യുഎൻ മനുഷ്യാവകാശ അന്വേഷകർ പറഞ്ഞു.
ചില പ്രതിഷേധക്കാരുടെ പോയിൻ്റ്-ബ്ലാങ്ക് റേഞ്ചിൽ വെടിയുതിർത്തത്, മറ്റുള്ളവരെ ബോധപൂർവം അംഗഭംഗം വരുത്തൽ, സ്വേച്ഛാപരമായ അറസ്റ്റുകൾ, പീഡനങ്ങൾ എന്നിവ റിപ്പോർട്ട് രേഖപ്പെടുത്തി.
ഈ വർഷമാദ്യം ബിബിസി ഐ പരിശോധിച്ചുറപ്പിച്ച ഹസീനയുടെ ഒരു ഫോൺ കോളിൻ്റെ ചോർന്ന ഓഡിയോ, 2024 ജൂലൈയിൽ “മാരകായുധങ്ങൾ” ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് അവർ അനുമതി നൽകിയതായി സൂചന നൽകി. വിചാരണയ്ക്കിടെ കോടതിയിൽ ഓഡിയോ പ്ലേ ചെയ്തു.
വിധിക്ക് മുന്നോടിയായി, പ്രതിഷേധത്തിനിടെ കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഹസീനയെ കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കണമെന്ന് ബിബിസിയോട് പറഞ്ഞു.
2024 ജൂലൈയിൽ വെടിയേറ്റ് മരിച്ച സഹോദരൻ റംജൻ അലി, “പ്രതികാര പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുകയും അധികാര ദുർവിനിയോഗം നടത്തുകയും ചെയ്ത” ഹസീനയ്ക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും “മാതൃകാപരമായ ശിക്ഷ” നൽകണമെന്ന് താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞു.
2024 ഓഗസ്റ്റിൽ ധാക്കയ്ക്ക് സമീപം ഭർത്താവ് കൊല്ലപ്പെട്ട ലക്കി അക്തർ, ഹസീനയുടെ ശിക്ഷ “തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് നടപ്പിലാക്കണമെന്ന്” ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞു.
“അപ്പോൾ മാത്രമാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ കുടുംബങ്ങൾ [in the protests] അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ സമാധാനം കണ്ടെത്തും.”
ഹസീനയെ പുറത്താക്കിയതിന് ശേഷം, സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധൻ മുഹമ്മദ് യൂനസിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു ഇടക്കാല സർക്കാർ ചുമതലയേറ്റു. 2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഒരു പാർലമെൻ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഷെഡ്യൂൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
എന്നിരുന്നാലും, ഹസീനയുടെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായ അവാമി ലീഗിനെ മെയ് മാസത്തിൽ ബംഗ്ലാദേശിലെ ഇടക്കാല സർക്കാർ നിരോധിച്ചു.
വരാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ നിർത്തിയാൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ വോട്ട് ബഹിഷ്കരിക്കുമെന്ന് ഹസീന കഴിഞ്ഞ മാസം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.
വിധി ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനും നയതന്ത്ര വെല്ലുവിളി ഉയർത്തുന്നു. ധാക്ക ഔപചാരികമായി അവളെ കൈമാറാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഇന്ത്യ ഇതുവരെ അനുസരിക്കാൻ തയ്യാറായിട്ടില്ല.
ഹസീനയുടെ സർക്കാർ നിയമിച്ച അഭിഭാഷകൻ മുഹമ്മദ് അമീർ ഹൊസൈൻ പറഞ്ഞു, “അവൻ ദുഃഖിതനാണ് [and wishes] വിധി വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു”.
“എൻ്റെ ക്ലയൻ്റുകളില്ലാത്തതിനാൽ എനിക്ക് അപ്പീൽ നൽകാൻ പോലും കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ സങ്കടപ്പെടുന്നത്,” അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
ഐസിടിയിലെ ഗുരുതരമായ ന്യായമായ വിചാരണയും നടപടിക്രമങ്ങളും ഉന്നയിച്ച് യുഎന്നിന് അടിയന്തര അപ്പീൽ നൽകിയതായി ഹസീനയുടെ അഭിഭാഷകർ കഴിഞ്ഞയാഴ്ച പറഞ്ഞു.
മുൻ ആഭ്യന്തര മന്ത്രിക്കും പോലീസ് മേധാവിക്കുമൊപ്പമാണ് ഹസീനയെ വിചാരണ ചെയ്തത്.
പ്രതിഷേധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഈ ശിക്ഷ ചില അടച്ചുപൂട്ടൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രാജ്യത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭിന്നതകളെ ശമിപ്പിക്കാൻ ഇത് കാര്യമായൊന്നും ചെയ്തില്ല.
“ശൈഖ് ഹസീനയ്ക്കും അവാമി ലീഗിനുമെതിരായ രോഷം ശമിച്ചിട്ടില്ല,” ധാക്ക ആസ്ഥാനമായുള്ള അവകാശ പ്രവർത്തകയായ ഷിറീൻ ഹഖ് ബിബിസിയോട് പറഞ്ഞു. നൂറുകണക്കിന് ആളുകളുടെ കൊലപാതകത്തിൽ അവരോ പാർട്ടിയോ മാപ്പ് പറയുകയോ പശ്ചാത്താപം കാണിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.
രാജ്യത്തെ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും പാർട്ടിയെ അംഗീകരിക്കുന്നത് പ്രയാസകരമാണെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.
കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെയും പരിക്കേറ്റവരുടെയും കുടുംബങ്ങൾക്കുള്ള ശിക്ഷ അടച്ചുപൂട്ടലല്ലെന്നും ഹഖ് കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
“കൈകാലുകൾ എന്നെന്നേക്കുമായി നഷ്ടപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകളുമായി ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അവർ ഇപ്പോൾ അടിച്ചമർത്തൽ കാരണം അംഗവൈകല്യമുള്ളവരാണ്. അവർക്ക് ഒരിക്കലും അവളോട് ക്ഷമിക്കാൻ കഴിയില്ല.”
ഒരു പത്രപ്രവർത്തകനും ദീർഘകാല ബംഗ്ലാദേശ് നിരീക്ഷകനുമായ ഡേവിഡ് ബെർഗ്മാൻ പറഞ്ഞു, “കുറ്റവിധിയുടെ സ്വഭാവം അവാമി ലീഗിന് വീണ്ടും ബംഗ്ലാദേശ് രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ഒരു സാധാരണ സവിശേഷതയായി മാറുന്നത് കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടാക്കും”.
ഷെയ്ഖ് ഹസീനയിൽ നിന്നും പഴയ നേതൃത്വത്തിൽ നിന്നും എന്തെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ക്ഷമാപണവും അകൽച്ചയും ഉണ്ടായാൽ ഇത് മാറിയേക്കാം, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.