ചൈന വികസിപ്പിച്ച ജെറ്റുകളുടെ ആവശ്യം വർധിച്ചതോടെ പാകിസ്ഥാൻ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നു

കഴിഞ്ഞ മാസങ്ങളിൽ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ജെഎഫ്-17 യുദ്ധവിമാനത്തിനായി അഭ്യർത്ഥനകൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് പാകിസ്ഥാൻ പറയുന്നു – ചൈനയുമായി സംയുക്തമായി ജെറ്റ് നിർമ്മിക്കാനുള്ള ശേഷിയെ മറികടക്കുന്ന താൽപ്പര്യത്തിൻ്റെ കുതിപ്പ്.

കഴിഞ്ഞ മാസത്തിൽ ഇറാഖ്, ബംഗ്ലാദേശ്, ഇന്തോനേഷ്യ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ജെഎഫ്-17 തണ്ടർ ഏറ്റെടുക്കാൻ താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചതായി പാകിസ്ഥാൻ സായുധ സേന അറിയിച്ചു. 2025 മെയ് മാസത്തിൽ ഇന്ത്യയുമായുള്ള സംഘർഷത്തിനിടെ ചൈനീസ് നിർമ്മിത ജെറ്റുകളുടെ പ്രകടനത്തെ പാകിസ്ഥാൻ പ്രശംസിച്ചതിന് ശേഷം സൗദി അറേബ്യയും ലിബിയയും വിമാനം പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുന്നു, റോയിട്ടേഴ്‌സ് വെവ്വേറെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.

പാകിസ്ഥാൻ പ്രതിവർഷം 20 JF-17 വിമാനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, മിക്കവാറും എല്ലാം സ്വന്തം വ്യോമസേനയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇസ്‌ലാമാബാദിന് പെട്ടെന്നുള്ള ആവശ്യം നിറവേറ്റാനുള്ള ശേഷി വിപുലപ്പെടുത്താൻ കഴിയുമോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല – വികസ്വര രാജ്യങ്ങളുടെ ആയുധ നിർമ്മാതാവ് എന്ന നിലയിലുള്ള അതിൻ്റെ അഭിലാഷങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ആയുധ വിപണിയിൽ ബീജിംഗിൻ്റെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിനും ഇത് പ്രധാനമാണ്.

JF-17 “താങ്ങാനാവുന്ന വിലയും അതിലും പ്രധാനമായി, യുദ്ധത്തിലെ അതിൻ്റെ സമീപകാല വിജയവും കാരണം ഒരു വിപണിയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നായി കാണുന്നു,” സിംഗപ്പൂരിലെ എസ് രാജരത്നം സ്കൂൾ ഓഫ് ഇൻ്റർനാഷണൽ സ്റ്റഡീസിലെ റിസർച്ച് ഫെല്ലോ മനോജ് ഹർജാനി പറഞ്ഞു. “JF-17 കൂടുതൽ വ്യാപകമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുമെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പ്രയാസമില്ല, പ്രത്യേകിച്ച് പാശ്ചാത്യ കമ്പനികൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പോരാളികളെ താങ്ങാൻ കഴിയാത്ത സൈനികർ.”

ഇന്തോനേഷ്യയും സൗദി അറേബ്യയും JF-17 വാങ്ങുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അത് ഒരു വലിയ മാറ്റത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കും, കാരണം ഇരു രാജ്യങ്ങളും കൂടുതൽ പാശ്ചാത്യ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളെ വളരെക്കാലമായി ആശ്രയിക്കുന്നു. ഫ്രാൻസുമായുള്ള പ്രതിരോധ കരാറിൻ്റെ ഭാഗമായി ഇന്തോനേഷ്യ അടുത്തിടെ മൂന്ന് Dassault Aviation SA Rafales ഡെലിവറി ഏറ്റെടുത്തു, 24 F-15 ജെറ്റുകൾ വാങ്ങാൻ 2023-ൽ ബോയിംഗ് കമ്പനിയുമായി ധാരണയിലെത്തി. സൗദി അറേബ്യയും സമാനമായി യുഎസ്, യൂറോപ്യൻ വിമാനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുകയും എഫ്-35 വിമാനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.

വിലയിൽ മത്സരിക്കുന്നു

1999-ലെ ഒരു കരാറിൽ വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ട ജെഎഫ്-17 തണ്ടർ, ഇസ്‌ലാമാബാദിൻ്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുള്ള കമ്രയിലും രാജ്യത്തിൻ്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറുള്ള ചൈനയുടെ എവിഐസി ചെങ്‌ഡുവിലും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പാകിസ്ഥാൻ എയ്‌റോനോട്ടിക്കൽ കോംപ്ലക്‌സും സംയുക്തമായി നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു ഭാരം കുറഞ്ഞതും എല്ലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്കും അനുയോജ്യമായ യുദ്ധവിമാനമാണ്. പാകിസ്ഥാൻ പ്രതിവർഷം 16-18 ജെഎഫ്-17 വിമാനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് മുൻ എയർ കമ്മഡോർ ഖാലിദ് ചിഷ്തി യുദ്ധവിമാനത്തിൻ്റെ നിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വീഡിയോയിൽ പറഞ്ഞു.

പാശ്ചാത്യ സമപ്രായക്കാരെക്കാൾ JF-17 ന് ഉള്ള ഒരു നേട്ടം വിലയാണ്. വേരിയൻ്റും കസ്റ്റമൈസേഷനും അനുസരിച്ച് ഓരോ യൂണിറ്റിനും 40 മില്യൺ മുതൽ 50 മില്യൺ ഡോളർ വരെ ചിലവ് വരുമെന്ന് പാകിസ്ഥാൻ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദന മന്ത്രി റാസ ഹയാത്ത് ഹർരാജ് കഴിഞ്ഞ മാസം ബിബിസി ഉർദുവിനോട് പറഞ്ഞു. റഫേലിൻ്റെയും ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിൻ കോർപ്പറേഷൻ്റെയും എഫ്-16-ൻ്റെ ചില പതിപ്പുകൾക്ക് 100 മില്യൺ ഡോളറോ അതിൽ കൂടുതലോ ഉള്ളതാണ് ഇത്.

താരതമ്യേന താങ്ങാനാവുന്ന വില ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, JF-17 ഇതുവരെ അസർബൈജാൻ, നൈജീരിയ, മ്യാൻമർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് വിറ്റത്. 2015-ൽ കുറഞ്ഞത് 16 ബ്ലോക്ക് II-കളെങ്കിലും ഓർഡർ ചെയ്‌ത ആദ്യത്തെ വാങ്ങുന്നയാളാണ് മ്യാൻമർ, ഇതുവരെ ആറ് ഡെലിവർ ചെയ്‌തു. നൈജീരിയ 2021-ൽ മൂന്ന് എയർഫോഴ്‌സിൽ ചേർത്തു. ഏകദേശം 1.6 ബില്യൺ ഡോളറിൻ്റെ ഇടപാടിൽ 2024-ൽ അസർബൈജാൻ 40 ജെറ്റുകൾ ഓർഡർ ചെയ്തു. 2025 നവംബറിൽ, അതിൻ്റെ വിക്ടറി ഡേ പരേഡിൽ അഞ്ച് ജെഎഫ്-17 അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു.

സമീപകാല താൽപ്പര്യം, ഓർഡറുകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, പാകിസ്ഥാൻ്റെയും ചൈനയുടെയും ഉൽപ്പാദന ശേഷി ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ലിബിയയും ബംഗ്ലാദേശും 16 JF-17 വിമാനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ നോക്കുന്നു, റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു, സൗദി അറേബ്യ പാകിസ്ഥാനുമായി 2 ബില്യൺ ഡോളറിൻ്റെ 50 ഡീൽ വാങ്ങാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഏകദേശം 40 JF-17 വിമാനങ്ങൾ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ആദ്യ ചർച്ചകൾ ഇന്തോനേഷ്യയിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

150-ലധികം JF-17 വിമാനങ്ങൾ സേവനത്തിലുണ്ട്, PAF-ന് ഇപ്പോഴും 250-ലധികം പ്രായമായ Dassault Mirajs, ചൈനീസ് F-7 എന്നിവ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്, ഈ പദ്ധതിയിൽ ചൈനീസ് JF-17, J-10C, FC-31 ജെറ്റുകൾ അവതരിപ്പിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള 45 JF-17s കയറ്റുമതി ഓർഡറുകൾ ഇപ്പോഴും കുടിശ്ശികയുണ്ട്.

“ഇതുവരെ ഇത് പാകിസ്ഥാന് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും പോലെയായിരുന്നു, ശേഷി പാകിസ്ഥാന് മതിയായിരുന്നു,” മുൻ എയർ വൈസ് മാർഷൽ ഫായിസ് അമീർ പറഞ്ഞു. “ഞങ്ങൾക്ക് കയറ്റുമതിയെക്കുറിച്ച് ദീർഘവീക്ഷണമുണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ ഓർഡറുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുമ്പ് നിങ്ങൾ കയറ്റുമതിക്കുള്ള ശേഷി ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.”

സ്കെയിലിംഗ് അപ്പ്

ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് നിക്ഷേപം ആവശ്യമായി വരും, പാകിസ്ഥാന് അതിനുള്ള ഫണ്ട് ഉണ്ടായിരിക്കില്ല, ജർമ്മൻ മാർഷൽ ഫണ്ട് ഇൻഡോ-പസഫിക് പ്രോഗ്രാമിലെ മുതിർന്ന സഹപ്രവർത്തകനായ സമീർ ലാൽവാനി പറഞ്ഞു.

പ്രൊഡക്ഷൻ ലൈനുകൾ വിപുലീകരിക്കാൻ മൂലധനം മുടക്കാൻ തയ്യാറാവുകയോ പ്രാപ്തിയുള്ളവരോ ആയ ഒരു നടനെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല,” ലാൽവാനി പറഞ്ഞു. “ഇല്ലെങ്കിൽ, പാകിസ്ഥാൻ സ്വന്തം സ്റ്റോക്കിൽ നിന്ന് കയറ്റുമതി ചെയ്യണം അല്ലെങ്കിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം കാലഹരണപ്പെടുന്ന ഒരു ഘട്ടത്തിലേക്ക് ഡെലിവറി ചെയ്യുന്നതിന് രാജ്യങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം കാത്തിരിക്കേണ്ടിവരും.”

ബീജിംഗും ഒരു സാമ്പത്തിക പങ്കാളിയാകുമോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ചർച്ചകളിൽ ചൈന തീർച്ചയായും പങ്കാളിയാണെന്ന് ഹർരാജ് ബിബിസിയോട് പറഞ്ഞു. ചൊവ്വാഴ്ച സിംഗപ്പൂർ എയർഷോയിൽ ചൈന നാഷണൽ എയ്‌റോ-ടെക്‌നോളജി ഇംപോർട്ട് ആൻഡ് എക്‌സ്‌പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ്റെ ഡിസ്‌പ്ലേയിൽ വിദേശ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന മറ്റ് വിമാനങ്ങളിൽ JF-17 ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

നിലവിലെ ക്രമീകരണം അനുസരിച്ച്, ഉൽപ്പാദനത്തിൻ്റെ 58%, അതുപോലെ തന്നെ അവസാന അസംബ്ലി, എയർഫ്രെയിം നിർമ്മിക്കുന്ന പാക്കിസ്ഥാനിലും 42% ഏവിയോണിക്സ് വിതരണം ചെയ്യുന്ന ചൈനയിലുമാണ് നടക്കുന്നത്. ലാഭം എങ്ങനെ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് പൊതുവിവരങ്ങളൊന്നുമില്ല.

“JF-17 ൻ്റെ വിൽപ്പന ചൈനയും പാകിസ്ഥാനും സമ്മതിക്കുന്നു, കാരണം യുദ്ധവിമാനം ഇരു രാജ്യങ്ങളും സംയുക്തമായി നിർമ്മിക്കുന്നു,” ഹർജാനി പറഞ്ഞു.

ഇത് ഒരു സംയുക്ത സംരംഭമായതിനാൽ, ഉൽപ്പാദനം തന്ത്രപ്രധാനമാണ്.

പാകിസ്ഥാനുമായി സഹകരിച്ച് വിമാനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ ചൈനയ്ക്ക് കഴിയുമോ എന്ന് ചൈനയുടെ ഷെഡ്യൂൾ കാണണം,” അമീർ പറഞ്ഞു. “ഈ ഷെഡ്യൂളുകളെല്ലാം സംയുക്ത സംരംഭ പങ്കാളികൾക്കിടയിൽ അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്, അതിനുശേഷം മാത്രമേ ഡീലുകൾ ഉണ്ടാകൂ.”

ചൈനയുടെ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം, എവിഐസി ചെങ്‌ഡു, പാക്കിസ്ഥാൻ്റെ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദന മന്ത്രാലയം, പാകിസ്ഥാൻ വ്യോമസേന എന്നിവ അഭിപ്രായത്തിനുള്ള അഭ്യർത്ഥനകളോട് ഉടൻ പ്രതികരിച്ചില്ല. പാകിസ്ഥാൻ എയറോനോട്ടിക്കൽ കോംപ്ലക്‌സിനായി പൊതുവായി ലിസ്‌റ്റ് ചെയ്‌ത നമ്പർ കണക്‌റ്റുചെയ്‌തിട്ടില്ല.

സപ്ലൈ ചെയിൻ വെല്ലുവിളികൾ

JF-17 വിതരണ ശൃംഖല ചൈനയ്ക്കും പാകിസ്ഥാനും പുറത്തുള്ള ഘടകങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, ഹർജാനി കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

“റഷ്യൻ കമ്പനിയായ ക്ലിമോവ് നിർമ്മിക്കുന്ന മതിയായ എഞ്ചിനുകൾ വാങ്ങുക എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാന പരിമിതി,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉപരോധത്തിലാണ് യുഇസി ക്ലിമോവ്. ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ള പ്രധാന ആയുധ വിതരണക്കാരാണ് റഷ്യ, ഇത് ഭാഗങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാക്കാനുള്ള പാകിസ്ഥാൻ്റെ കഴിവിനെ സങ്കീർണ്ണമാക്കും.

2007-ൽ ദേശീയ ദിന പരേഡിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച JF-17 ഔദ്യോഗികമായി പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. 2015ൽ പ്രസിഡൻ്റ് ഷി ജിൻപിങ് പാകിസ്ഥാൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വിമാനത്തിന് എട്ട് ജെഎഫ്-17 വിമാനങ്ങളുടെ അകമ്പടി ഉണ്ടായിരുന്നു.

ഏറ്റവും പുതിയ പതിപ്പായ ബ്ലോക്ക് III വേരിയൻ്റിനെ 4.5-തലമുറ യുദ്ധവിമാനമായി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എയർ-ടു-എയർ, എയർ-ടു-സർഫേസ് കഴിവുകൾ, അഡ്വാൻസ്ഡ് ഏവിയോണിക്സ്, സജീവമായ ഇലക്‌ട്രോണിക് സ്‌കാൻ ചെയ്‌ത അറേ റഡാർ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് പൈലറ്റുമാരെ ഒരേസമയം ഒന്നിലധികം ടാർഗെറ്റുകൾ ട്രാക്കുചെയ്യാനും കൂടുതൽ ദൂരങ്ങളിൽ ഭീഷണികൾ കണ്ടെത്താനും അനുവദിക്കുന്നു.

കഴിഞ്ഞ മെയ് മാസത്തിലെ സംഘർഷത്തിൽ, നാല് ദിവസത്തിനിടെ നിരവധി ഇന്ത്യൻ ജെറ്റുകൾ വെടിവച്ചിട്ടതായും ചൈനീസ് നിർമ്മിത ആയുധ സംവിധാനങ്ങൾ – ജെഎഫ് -17, ജെ -10 എന്നിവയുൾപ്പെടെ – “അസാധാരണമായി” പ്രവർത്തിച്ചുവെന്നും പാകിസ്ഥാൻ പറഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ വിമാനം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി ഒരു നമ്പർ വ്യക്തമാക്കാതെ തന്നെ ഇന്ത്യ സമ്മതിച്ചു, കൂടാതെ നിരവധി പാക്കിസ്ഥാൻ ജെറ്റുകൾ നശിപ്പിച്ചതായും പാകിസ്ഥാൻ നിഷേധിച്ചു.

ജെ-17 ലെ അന്താരാഷ്ട്ര താൽപ്പര്യം, പ്രതിരോധ വ്യവസായത്തിലെ ഒരു പ്രധാന കളിക്കാരനായി ഒരിക്കലും കണക്കാക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത പാകിസ്ഥാൻ്റെ ഒരു സുപ്രധാന ചുവടുവെപ്പിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കും.

“ഇത് വളരെ വലിയ നേട്ടമാണ്,” മുൻ എയർ മാർഷൽ അസിം സുലൈമാൻ പറഞ്ഞു. “ഞാൻ ഈ പ്രോജക്റ്റിൻ്റെ ഭാഗമാണ്, ഞങ്ങൾ എവിടെയായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ എവിടെയാണെന്നും എനിക്കറിയാം.”