കഴിഞ്ഞയാഴ്ച ഇറാനിലെ സർവ്വകലാശാലകൾ ഒരു പുതിയ ടേമിൻ്റെ തുടക്കത്തിനായി വാതിലുകൾ തുറന്ന നിമിഷം മുതൽ, ഭരണകൂടത്തിന് മറ്റൊരു പ്രശ്നമുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമായിരുന്നു. എല്ലാവരും കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച് രാജ്യത്തിൻ്റെ നേതാവിനെതിരെ മുദ്രാവാക്യം വിളിച്ചാണ് വിദ്യാർത്ഥികൾ മടങ്ങിയത്.
ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനെ അട്ടിമറിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങളെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞ മാസത്തെ ക്രൂരമായ അടിച്ചമർത്തലിനെതിരെ പ്രവർത്തകർ രോഷം കൊള്ളുകയാണ്. വ്യത്യസ്ത ഗ്രൂപ്പുകളുടെ ഒരു കൂട്ടം നയിക്കുന്ന, വിയോജിപ്പിൻ്റെ പുതിയ തരംഗം യുഎസുമായി ഒരു സൈനിക ഏറ്റുമുട്ടലിന് ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ ഭരണകൂടത്തിന്മേൽ ആഭ്യന്തര സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
തകരുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള നിരാശയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന സ്വതസിദ്ധമായ പ്രസ്ഥാനത്തിന് വിദ്യാർത്ഥികൾ ഒരു പരിധിവരെ യോജിപ്പുണ്ടാക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞയാഴ്ച മുതൽ, അടിച്ചമർത്തലിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട സമപ്രായക്കാരുടെ സ്മാരകങ്ങളിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ ചേർന്നതിനാൽ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലെ കാമ്പസുകളിൽ ജനക്കൂട്ടം തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. വിദ്യാർത്ഥികൾ രാജ്യത്തിൻ്റെ പതാക കത്തിക്കുകയും പരമോന്നത നേതാവ് അലി ഖമേനിയുടെ മരണത്തിന് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ചൂടേറിയ റാലികളായി സമ്മേളനങ്ങൾ മാറി. ഭരണവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭകരെ ഭരണകൂട വിശ്വസ്തരായ ജനക്കൂട്ടം നേരിട്ടപ്പോൾ പല കാമ്പസുകളിലും അരാജകമായ കലഹങ്ങളും മുഷ്ടിചുരുക്കുകളും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
പ്രതിഷേധം വർധിച്ചപ്പോൾ, “കാമ്പസിൽ പതാക കത്തിക്കുന്നത് പോലുള്ള ചില മുദ്രാവാക്യങ്ങളും പെരുമാറ്റങ്ങളും തീർത്തും അസ്വീകാര്യമാണ്” എന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഘോലം-ഹുസൈൻ മൊഹ്സെനി-എജെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ടെഹ്റാൻ, ഇസ്ഫഹാൻ, ഷിറാസ്, ഉർമിയ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള നഗരങ്ങളിലെ അര ഡസൻ സർവ്വകലാശാലകളെങ്കിലും അടുത്ത ഏതാനും ആഴ്ചകൾ വിദൂരമായി കോഴ്സുകൾ നടത്തുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. മുസ്ലിംകളുടെ വിശുദ്ധ മാസമായ റമദാനുമായി ഈ നീക്കം ഒത്തുവന്നതായി ചിലർ പറഞ്ഞു, മറ്റുള്ളവർ സ്ഥിരതയെ ഉദ്ധരിച്ചു.
ഓൺലൈൻ ക്ലാസുകൾ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും എന്തായാലും ക്യാമ്പസിൽ ഹാജരാകാൻ വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് സ്റ്റുഡൻ്റ് അസോസിയേഷനുകൾ പ്രതികരിച്ചു.
“ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾ പ്രധാനമാണ്, കാരണം ഇറാനിയൻ സമൂഹം ഇപ്പോഴും ധിക്കാരമാണെന്ന് അവർ കാണിക്കുന്നു,” ഇറാനിയൻ-അമേരിക്കൻ ചരിത്രകാരനും “വാട്ട് ഇറാനിയൻസ് വാണ്ട്” എന്ന പുസ്തകത്തിൻ്റെ രചയിതാവുമായ അരാഷ് അസീസി പറഞ്ഞു. “അടിസ്ഥാനമായ ഒരു മാറ്റമില്ലെങ്കിൽ ഭരണവും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. അവർക്ക് ഇതിൽ നിന്ന് അത്ര എളുപ്പം പുറത്തുകടക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് അവർക്കറിയാം.”
പ്രതിഷേധങ്ങളെ നിലനിറുത്തുന്നത് രോഷത്തേക്കാൾ അൽപ്പം കൂടി ഐക്യപ്പെടുന്ന ദുർബലമായ ഒരു സഖ്യത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ വിദ്യാർത്ഥി ആക്ടിവിസം പരമ്പരാഗതമായി ഇടതുപക്ഷ ചായ്വുള്ള പുരോഗമനവാദികൾ, രാജവാഴ്ചക്കാർ, ഭരണകൂട വിശ്വസ്തർ എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന മൂന്ന് ക്യാമ്പുകൾക്കിടയിൽ വിശാലമായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവരിൽ അവസാനത്തേത് മിക്കവാറും എല്ലാ ഹൈസ്കൂളുകളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും ശാഖകളുള്ള സർക്കാരിൻ്റെ പിന്തുണയുള്ള അർദ്ധസൈനിക വിഭാഗമായ ബാസിജിലെ അംഗങ്ങളാണ്. ജനുവരിയിൽ തെരുവ് പ്രതിഷേധം അടിച്ചമർത്താൻ ഈ സംഘമാണ് അക്രമം നടത്തിയത്.
ഇപ്പോൾ ഉയർന്നുവരുന്നത്, കാമ്പസിലെ പുരോഗമനവാദികളുടെയും രാജവാഴ്ചക്കാരുടെയും സൗകര്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയാണെന്ന് വിശകലന വിദഗ്ധർ പറയുന്നു. ബോസ്റ്റൺ കോളേജിലെ സോഷ്യോളജി, ഇൻ്റർനാഷണൽ സ്റ്റഡീസ് എന്നിവയുടെ ഇറാനിയൻ അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറായ മുഹമ്മദ് അലി കദിവർ പറയുന്നത്, ഈ രണ്ട് ക്യാമ്പുകളും ഒരു പങ്കിട്ട എതിരാളിയെ അഭിമുഖീകരിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം സഹിഷ്ണുത കാണിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു. “ഇപ്പോഴെങ്കിലും, അവർ പരസ്പരം ശത്രുത കുറവാണ്,” കദിവർ പറഞ്ഞു. “അവർക്ക് ആവശ്യമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ അവർ പരോക്ഷമായി സമ്മതിക്കുന്നു, എന്നാൽ അടുത്തതായി വരുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ വളരെ കുറവാണ്.”
വിശാലമായ പ്രതിപക്ഷ പ്രസ്ഥാനം, അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും പ്രവാസത്തിൽ, കടുത്ത ഭിന്നത തുടരുന്നു. അവരുടെ മത്സരം 1979 ലെ വിപ്ലവത്തിൻ്റെ വഞ്ചനകളിലേക്ക് പോകുന്നു, ഡെമോക്രാറ്റുകളും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളും ഇറാനിലെ മതപുരോഹിതന്മാരെ രാജവാഴ്ചയെ അട്ടിമറിക്കാൻ സഹായിച്ചപ്പോൾ. അധികാരത്തിലേറിയപ്പോൾ, പുരോഹിതന്മാർ അവരുടെ പങ്കാളികൾക്ക് നേരെ തിരിയുകയും അവരെ കൊല്ലുകയും ജയിലിലടക്കുകയും ചെയ്തു.
കാമ്പസുകളിലെങ്കിലും, ഇരുപക്ഷവും ഒരു പൊതു ശത്രുവിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു: ഖമേനി. “സ്വേച്ഛാധിപതിക്ക് മരണം” എന്ന മുദ്രാവാക്യം മുറ്റങ്ങളിൽ മുഴങ്ങുന്നു. പൗര-പത്രപ്രവർത്തക ശൃംഖലയായ മംമ്ലെക്കേറ്റ് ദി വാൾസ്ട്രീറ്റ് ജേർണലുമായി പങ്കിട്ട ഒരു വീഡിയോ, ടെഹ്റാനിലെ ഷാഹിദ് ബെഹെഷ്തി സർവകലാശാലയിലെ പ്രകടനക്കാർ അവരുടെ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ കൈകൾ ഉയർത്തി അരികിൽ നിന്ന് എറിയുന്നത് കാണിക്കുന്നു-1981 ലെ കൊലപാതക ശ്രമത്തിനിടെ വലതു കൈ തളർന്ന ഖമേനിയെ പരിഹസിക്കുന്ന ഒരു നിഷിദ്ധ ആംഗ്യം.
മറ്റൊരിടത്ത്, വിദ്യാർത്ഥികൾ മരിച്ചവരുടെ ഫോട്ടോകൾ കൊണ്ട് സ്കൂൾ ചുവരുകൾ പൂശി. ഷെരീഫ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ടെക്നോളജിയിൽ, അവർ കളിപ്പാട്ട എലികളെ മരങ്ങളിൽ തൂക്കിയിട്ടു-ഖമേനി തൻ്റെ ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് ഭൂഗർഭ ബങ്കറുകളിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതിൻ്റെ പരാമർശം-ജേണലിൻ്റെ മാതൃസ്ഥാപനമായ ന്യൂസ് കോർപ്പറേഷൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്റ്റോറിഫുൾ പരിശോധിച്ച വീഡിയോ ദൃശ്യങ്ങൾ പ്രകാരം.
ചില വിശകലന വിദഗ്ധരെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തിയത് ഇറാൻ്റെ അന്തരിച്ചതും അവസാനവുമായ ഷായുടെ നാടുകടത്തപ്പെട്ട മകൻ റെസ പഹ്ലവിക്ക് പിന്നിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ അണിനിരന്നതാണ്. ഭരണം വീണാൽ ഒരു സാധ്യതയുള്ള നേതാവായി പഹ്ലവി സ്വയം നിലയുറപ്പിച്ചു, കൂടാതെ രാജ്യത്തിൻ്റെ സ്വതന്ത്രമായ കറൻസിയെച്ചൊല്ലി കഴിഞ്ഞ വർഷം അവസാനം ആരംഭിച്ച പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ ചേരാൻ ജനുവരി ആദ്യം അദ്ദേഹം ഇറാനികളോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അതിനാലാണ് പങ്കെടുത്തതെന്ന് നിരവധി പ്രതിഷേധക്കാർ പറഞ്ഞു.
ജനുവരി 8 ന് ഭരണകൂടം ഇൻ്റർനെറ്റ് അടച്ചുപൂട്ടുകയും സ്നോബോളിംഗ് പ്രസ്ഥാനത്തെ തകർക്കാൻ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്ക ആസ്ഥാനമായുള്ള ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇറാനിലെ മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നത്, അടിച്ചമർത്തലിൽ ഏകദേശം 7,000 ആളുകളുടെ മരണവും 50,000-ത്തിലധികം ആളുകളുടെ അറസ്റ്റും സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട “സിംഹവും സൂര്യനും” എന്ന ചിഹ്നമുള്ള രാജ്യത്തിൻ്റെ മുൻ പതാക പോലെയുള്ള രാജവാഴ്ചയുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ നിരവധി കാമ്പസുകളിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾ സ്വീകരിച്ചു. “ഷാ നീണാൾ വാഴട്ടെ!” എന്നൊക്കെയുള്ള മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ അവർ പതിവായി വിളിക്കാറുണ്ട്.
തെഹ്റാൻ ആസ്ഥാനമായുള്ള ഒരു സ്റ്റുഡൻ്റ് മീഡിയ ഔട്ട്ലെറ്റിൻ്റെ എഡിറ്റർ പറഞ്ഞു, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുന്നതുവരെ പഹ്ലവി ഒരു പരിവർത്തന ഐക്യ ഗവൺമെൻ്റിനെ നയിക്കുന്നതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുവെന്നും പ്രതിപക്ഷത്തെ ഭിന്നിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വിഭാഗീയതകൾ മറികടക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.
വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ആക്ടിവിസം കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ യൂണിയൻ ഓഫ് ലയൺ ആൻഡ് സൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റീസ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ കൂട്ടായ്മ സ്ഥാപിച്ചുവെന്നും അതിൻ്റെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ 30-ലധികം വിദ്യാർത്ഥി ഗ്രൂപ്പുകൾ ചേർന്നുവെന്നും തൻ്റെ സുരക്ഷയെ മുൻനിർത്തി ജേർണൽ എന്ന പേര് തടഞ്ഞുവച്ച എഡിറ്റർ പറഞ്ഞു.
ഇറാനിലുടനീളമുള്ള വിദ്യാർത്ഥി പ്രവർത്തകരുടെ ഇടതുപക്ഷ ചായ്വുള്ള കൂട്ടായ്മയായ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റുഡൻ്റ്സ് മീഡിയ, ജനാധിപത്യ വിരുദ്ധനായി കാണുന്ന പഹ്ലവിയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ലെന്ന് ജേണലിനോട് പറഞ്ഞു. അതിൻ്റെ ലക്ഷ്യം, “ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനെ അട്ടിമറിക്കുക” എന്നാണ്.
ഇറാനിലെ സർവകലാശാലകൾ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റത്തിനുള്ള ഇൻകുബേറ്ററുകളാണ്. ടെഹ്റാൻ സർവകലാശാലയിലെ റാഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ 1979 ലെ വിപ്ലവത്തിൽ നിർണായക പങ്ക് വഹിച്ചു. അതിനുശേഷം, കാമ്പസിലെ വിയോജിപ്പുകളെ കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കുന്നതിനിടയിൽ, ഇറാനിലെ ഷിയാ പുരോഹിത നേതാക്കൾ സ്കൂളുകളെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും അവരെ വിശ്വസ്തരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് സ്കൂളുകൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
സമൂഹത്തിലെ മറ്റ് വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത അപകടസാധ്യതകൾ ഇറാനിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾ പലപ്പോഴും എടുത്തിട്ടുണ്ട്. 2009-ൽ, പ്രതിപക്ഷ റാലികൾ നയിക്കാൻ അവർ ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ ഭീഷണികളെ വെല്ലുവിളിച്ചു. 2022-ൽ, ഹിജാബ് തെറ്റായി ധരിച്ചതിന് കസ്റ്റഡിയിൽ എടുത്ത ശേഷം പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട മഹ്സ അമിനി എന്ന യുവതിയുടെ മരണത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ “സ്ത്രീ, ജീവിതം, സ്വാതന്ത്ര്യം” തെരുവ് പ്രതിഷേധത്തെ അധികാരികൾ അക്രമാസക്തമായി അടിച്ചമർത്തി. കാമ്പസുകളുടെ ആപേക്ഷിക സുരക്ഷയ്ക്കായി വിദ്യാർത്ഥികൾ നീങ്ങി.
“അവർക്ക് രാഷ്ട്രീയ സഖ്യങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ് ചോദ്യം, അവർക്ക് ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കാനും അണിനിരത്താനും കഴിയുമോ എന്നതാണ്,” ചരിത്രകാരൻ അസീസി പറഞ്ഞു. “പിടികൂടുന്നത് തീർത്തും പ്രവചനാതീതമാണ്, അതിൽ ഏറെക്കുറെ നിഗൂഢമായ ഒരു ആൽക്കെമിയുണ്ട്. ഇത് വ്യക്തമാണ്: ഭരണകൂടം അവരെ സമാധാനിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.”
എന്ന വിലാസത്തിൽ ഫെലിസ് സോളമന് എഴുതുക feliz.solomon@wsj.com