തൻ്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ഉന്നതമായ പൈതൃകങ്ങളാൽ നിഴലിക്കപ്പെടുകയും ഗുരുതരമായ അഴിമതി ആരോപണങ്ങളെത്തുടർന്ന് ലണ്ടനിലെ രാഷ്ട്രീയ മരുഭൂമിയിൽ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടോളം ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്ത താരിഖ് റഹ്മാൻ ഒടുവിൽ ബംഗ്ലാദേശ് വേദിയുടെ മധ്യഭാഗത്തേക്ക് ചുവടുവച്ചു.
അറുപതാം വയസ്സിൽ, ബംഗ്ലാദേശ് നാഷണലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ (ബിഎൻപി) ചെയർമാൻ 170 ദശലക്ഷം ജനങ്ങളുള്ള ഒരു രാജ്യത്തിൻ്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ ഒരുങ്ങുകയാണ്, ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിൽ സ്വയം പ്രവാസത്തിൽ കഴിയുന്ന ഷെയ്ഖ് ഹസീനയെ പുറത്താക്കിയതിന് ശേഷമുള്ള ആദ്യ പാർലമെൻ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ വൻ വിജയത്തിന് ശേഷം.
ഒരിക്കൽ അമേരിക്കൻ നയതന്ത്രജ്ഞർ “ക്ലെപ്റ്റോക്രാറ്റിക് ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ പ്രതീകം” എന്നും “വികലമായ അനന്തരാവകാശി” എന്നും മുദ്രകുത്തപ്പെട്ട ഒരു വ്യക്തിക്ക് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കയറ്റം നാടകീയമായ വഴിത്തിരിവായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.
ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ 15 വർഷത്തെ “ഇരുമ്പ് മുഷ്ടി” ഭരണത്തെ അട്ടിമറിച്ച 2024-ലെ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രക്ഷോഭത്തിൽ നിന്ന് കരകയറുന്ന ഒരു രാജ്യത്തെ നയിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇന്ന് തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, ചോദ്യം അവശേഷിക്കുന്നു: റഹ്മാൻ പരിഷ്കരിച്ച, ജനാധിപത്യ ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ മുഖമാണോ അതോ നിരവധി പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ രാജവംശ മത്സരങ്ങളിലെ പുതിയ അധ്യായമാണോ?
2025 ഡിസംബർ 25-ന് റഹ്മാൻ്റെ ബംഗ്ലാദേശിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവ് സിനിമാറ്റിക്ക് മാത്രമായിരുന്നില്ല.
17 വർഷത്തെ സ്വയം പ്രവാസ ജീവിതത്തിന് ശേഷം, അദ്ദേഹം തൻ്റെ ഇഞ്ചി പൂച്ചയായ സെബു (സാധാരണയായി ബംഗ്ലാ സംസാരിക്കുന്നവർ ‘ജെബു’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു) യ്ക്കൊപ്പം ധാക്കയിലെത്തി, അതിൻ്റെ ചിത്രങ്ങൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പെട്ടെന്ന് വൈറലായി. പൂച്ചയ്ക്ക് ഇപ്പോൾ അവളുടെ പേരിൽ നിരവധി ഫേസ്ബുക്ക് പേജുകളുണ്ട്.
തിരിച്ചുവന്ന് ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ 80-ആം വയസ്സിൽ അന്തരിച്ച മൂന്ന് തവണ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഖാലിദ സിയയുടെ അമ്മ, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിൻ്റെ സന്തോഷം ഏറെക്കുറെ മറച്ചുവച്ചു.
അന്തരിച്ച മാതാപിതാക്കളുടെ സ്വർണ്ണ ഫ്രെയിം ചെയ്ത ഛായാചിത്രങ്ങൾക്ക് താഴെ തൻ്റെ ഓഫീസിൽ നിന്ന് സംസാരിച്ച റഹ്മാൻ ആ നിമിഷത്തിൻ്റെ “സമ്മിശ്ര വികാരങ്ങൾ” വിവരിച്ചു. “ഇത് എൻ്റെ രാജ്യമാണ്, ഞാൻ ഇവിടെയാണ് ജനിച്ചത്, ഞാൻ ഇവിടെ വളർന്നു – സ്വാഭാവികമായും, അത് വളരെ സന്തോഷകരമായ ഒരു വികാരമായിരുന്നു,” അദ്ദേഹം മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് പറഞ്ഞു. അമ്മയെ അവസാനമായി ഒരു തവണ കാണാനുള്ള അവസരം നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ അയാൾ വിലപിച്ചു: “ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ് നിങ്ങൾ വീട്ടിൽ വരുമ്പോൾ, ഏതൊരു മകനും അമ്മയെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു … എനിക്ക് അതിനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചില്ല.”
തുടർന്ന് 2026 ജനുവരി 9-ന് ബിഎൻപിയുടെ അധ്യക്ഷനായി റഹ്മാൻ ചുമതലയേറ്റു, ഹസീന യുഗത്തിൻ്റെ കയ്പും കടന്ന് നീങ്ങുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിൽ മുഴുകി.
രക്തത്തിൻ്റെയും പവർ ഗെയിമുകളുടെയും രക്തരൂക്ഷിതമായ പാരമ്പര്യം
ബംഗ്ലാദേശ് രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ചോരയിൽ കുളിച്ച ചരിത്രമാണ് റഹ്മാൻ്റെ ജീവിതം നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നത്.
1965-ൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം, 1971 ലെ ലിബറേഷൻ വാർ ഹീറോയും BNP യുടെ സ്ഥാപകനുമായ പ്രസിഡൻ്റ് സിയാവുർ റഹ്മാൻ 1981 ലെ അട്ടിമറി ശ്രമത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ കൗമാരത്തിൻ്റെ മധ്യത്തിലായിരുന്നു.
1971-ലെ യുദ്ധത്തിൽ ഒരു ദരിദ്ര ബന്ധുവായ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനെ സ്വതന്ത്ര ബംഗ്ലാദേശ് ആക്കി മാറ്റിയപ്പോൾ, താരിഖ് റഹ്മാൻ കുട്ടിക്കാലത്ത് കുറച്ചുകാലം തടവിലാക്കപ്പെട്ടു, ഈ അനുഭവം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പാർട്ടിയെ പിന്നീട് “യുദ്ധത്തടവുകാരിൽ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞവരിൽ ഒരാളായി” വാഴ്ത്തി.
ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ സ്ഥാപക പിതാവായി പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഷെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാൻ 1975-ൽ സ്വേച്ഛാധിപത്യ വഴിത്തിരിവിൽ ചില സൈനികർ കൊലപ്പെടുത്തിയതിന് ശേഷമുള്ള വർഷങ്ങളിൽ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനായ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പിതാവ് സിയാവുർ റഹ്മാന് രാഷ്ട്രീയ അധികാരം ലഭിച്ചു.
അത് മുജീബുർ റഹ്മാൻ്റെ മകൾ ഷെയ്ഖ് ഹസീനയെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. 1980-കളിൽ ഭർത്താവ് സിയാവുർ റഹ്മാൻ്റെ കൊലപാതകത്തിന് ശേഷമാണ് ഖാലിദ സിയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തിയത്.
സിയ എന്ന കുടുംബപ്പേര് പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന താരിഖ്, ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുമായി അധികാരത്തിനുവേണ്ടി ദശാബ്ദങ്ങൾ നീണ്ട, കയ്പേറിയ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ അമ്മ ഖാലിദ സിയയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭ്രമണപഥത്തിലാണ് വളർന്നത്.
ഒരു യുവ റഹ്മാൻ 1988 ൽ ബോഗ്രയിൽ ബിഎൻപിയുടെ പ്രാഥമിക അംഗമായി സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. 2001-2006 കാലഘട്ടത്തിൽ അമ്മയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് അദ്ദേഹം പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയർന്നു, ആ കാലഘട്ടം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പതനത്തിലേക്കും നാടുകടത്തലിലേക്കും നയിച്ചു.
‘ഖംബ താരിഖിന്’ വർഷങ്ങളായി വിവാദങ്ങൾ.
അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വിമർശകർക്ക്, താരിഖ് റഹ്മാൻ ഒരു കാലത്ത് ‘ഇരുണ്ട രാജകുമാരൻ’ അല്ലെങ്കിൽ “ഖംബ താരിഖ്” എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്, രണ്ടാമത്തേത് വൈദ്യുതി തൂണുകൾ (“ഖമ്പ”) വിലകൂട്ടി വാങ്ങുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്ന വൈദ്യുതി മേഖലയിലെ വൻതോതിലുള്ള അഴിമതി ആരോപണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്ത അപകീർത്തികരമായ വിളിപ്പേര്.
കൈക്കൂലിക്ക് പകരമായി സർക്കാർ കരാറുകളെ സ്വാധീനിക്കുന്ന സമാന്തര അധികാര കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കീഴിലുള്ള ബിഎൻപിയുടെ ഓഫീസ് പതിവായി ആരോപിക്കപ്പെട്ടു.
2006-09 കാലഘട്ടത്തിലെ യുഎസ് എംബസിയുടെ ഡിപ്ലോമാറ്റിക് കേബിളുകൾ, വിക്കിലീക്സ് പരസ്യമാക്കിയത്, റഹ്മാൻ “കുറച്ച് പേർക്ക് പ്രചോദനം നൽകുകയും എന്നാൽ പലരെയും അലോസരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു”, അദ്ദേഹത്തെ “അതിശയകരമായ അഴിമതിക്കാരൻ” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
2007-ൽ, സൈനിക പിന്തുണയുള്ള കെയർടേക്കർ ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ അഴിമതി വിരുദ്ധ സ്വീപ്പിനിടെ, റഹ്മാൻ അറസ്റ്റിലാവുകയും, സ്വന്തം അക്കൗണ്ടിൽ, കസ്റ്റഡിയിൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കലും 2004-ൽ അവാമി ലീഗ് റാലിക്ക് നേരെ ഗ്രനേഡ് ആക്രമണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ജീവപര്യന്തം തടവും ഉൾപ്പെടെ ഒന്നിലധികം ആരോപണങ്ങൾ നേരിടുന്ന അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഏർപ്പെടില്ല എന്ന വാഗ്ദാനത്തിൽ 2008-ൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോയി.
ലണ്ടനിൽ നിന്ന്, 2018-ൽ ഹസീന യുഗത്തിൽ മാതാവ് ജയിലിലായതിന് ശേഷം റഹ്മാൻ ബിഎൻപിയുടെ സീനിയർ വൈസ് ചെയർമാനായും പിന്നീട് ആക്ടിംഗ് ചെയർമാനായും കൈകാര്യം ചെയ്തു. വർഷങ്ങളോളം, തനിക്കെതിരായ നിയമപരമായ കേസുകൾ “രാഷ്ട്രീയ പ്രേരിതമായ തെറ്റായ ആരോപണങ്ങൾ” എന്ന് അദ്ദേഹം തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
അതേ പഴയ മുഖത്തിനായുള്ള ഇമേജ് ബോട്ടോക്സ്
2024 ജൂലൈ-ഓഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിൽ ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ പതനം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ശേഷം താരിഖ് റഹ്മാൻ്റെ നിയമപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തിരിച്ചുവരവിന് വാതിൽ തുറന്നു.
2024 അവസാനത്തിലും 2025 ൻ്റെ തുടക്കത്തിലും, നടപടിക്രമങ്ങളിലെ ക്രമക്കേടുകളും തെളിവുകളുടെ അഭാവവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ബംഗ്ലാദേശ് കോടതികൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ശിക്ഷാവിധികൾ അസാധുവാക്കാൻ തുടങ്ങി. 2004-ലെ ഗ്രനേഡ് ആക്രമണക്കേസിലെ ജീവപര്യന്തം തടവിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കപ്പെടുകയും കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാവുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയം.
പ്രായമേറിയതും അധികാരത്തിൻ്റെ വക്കിലെത്തിയും, 2024 ലെ പ്രക്ഷോഭത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ Gen-Z വോട്ടർമാർ വംശീയ അഴിമതിയിൽ മടുത്തവരാണെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കാം. തൻ്റെ പാർട്ടിയുടെ ‘ബംഗ്ലാദേശ് ബിഫോർ ഓൾ’ പ്രകടനപത്രികയിൽ റഹ്മാൻ “വൃത്തിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ” യുഗം പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു.
“ബിഎൻപി വിശ്വസിക്കുന്നത് പ്രതികാരത്തിലല്ല, നീതിയുടെയും മനുഷ്യത്വത്തിൻ്റെയും രാഷ്ട്രീയത്തിലാണ്,” ഫെബ്രുവരി 12 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി റഹ്മാൻ പറഞ്ഞു. അധികാരമല്ല, ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളാണ് നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ കാതൽ. ഉൽപ്പാദനം, കൊള്ളയല്ല; അവകാശങ്ങൾ, ഭയമല്ല, ന്യായം, വിവേചനമല്ല – ഇവയാണ് സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഭരണത്തെ നയിക്കുന്ന തത്വങ്ങളെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
AFP-യ്ക്ക് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, അദ്ദേഹം അപൂർവമായ, അവ്യക്തമായിരുന്നെങ്കിൽ, ഭൂതകാലത്തിന് ക്ഷമാപണം പോലും വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: “അനാവശ്യമായ എന്തെങ്കിലും തെറ്റുകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ ഞങ്ങൾ ഖേദിക്കുന്നു.”
മാതാപിതാക്കളുടെ പാരമ്പര്യത്തിൽ, അവൻ നയതന്ത്രപരമായി അകന്നിരുന്നു: “അവർ അവരാണ്, ഞാൻ ഞാനാണ് … അവരെക്കാൾ മികച്ചത് ചെയ്യാൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും.”
ജിയോപൊളിറ്റിക്കൽ ബാലൻസിങ് ആക്ട് മുന്നിൽ
താരിഖ് റഹ്മാനും സങ്കീർണ്ണമായ നയതന്ത്ര ഭൂപ്രകൃതിയുടെ അവകാശിയാണ്. 15 വർഷമായി ഹസീനയോട് അടുപ്പമുള്ള നയം നിലനിർത്തിയ ഇന്ത്യ, ബിഎൻപിയുമായുള്ള ബന്ധം പുനഃക്രമീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി. വിദേശകാര്യ മന്ത്രി എസ് ജയശങ്കർ ഇതിനകം ധാക്കയിൽ റഹ്മാനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി, പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ വ്യക്തിപരമായ കത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് കൈമാറുകയും ബന്ധങ്ങളിൽ ഒരു “പുതിയ അധ്യായത്തിന്” ശുഭാപ്തിവിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
എന്നിരുന്നാലും, റഹ്മാൻ്റെ കീഴിലുള്ള ബിഎൻപി അയൽവാസികൾക്ക് “പ്രിവിലേജ്ഡ് സ്റ്റാറ്റസ്” നൽകില്ലെന്ന് സൂചിപ്പിച്ചു, പകരം “സമത്വം, ന്യായത, പ്രായോഗികത, പരസ്പര താൽപ്പര്യം” എന്നിവയ്ക്കായി പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഇന്ത്യ ഒഴിച്ചുകൂടാനാകാത്ത പങ്കാളിയായി തുടരുമ്പോൾ, താരിഖ് റഹ്മാൻ്റെ ഗവൺമെൻ്റ് അതിൻ്റെ സഖ്യകക്ഷികളെ വൈവിധ്യവത്കരിക്കാൻ നോക്കിയേക്കാം, പ്രത്യേകിച്ചും ചൈനയുടെ ഗണ്യമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ നിക്ഷേപങ്ങളും പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള സമീപകാല ബന്ധങ്ങളും കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ.
താരിഖിനൊപ്പം ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക
44% വോട്ടർമാരും 37 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള ഒരു രാജ്യത്തെയാണ് പുതിയ പ്രധാനമന്ത്രി നയിക്കുക.
2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ കാലാവധിയിൽ 10 വർഷത്തെ പരിധി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു റഫറണ്ടവും കണ്ടു, ഹസീന വർഷങ്ങളെ നിർവചിച്ച തരത്തിലുള്ള സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെ തടയാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു പരിഷ്കാരം.
താരിഖ് റഹ്മാൻ ഈ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ സ്പിരിറ്റ് മുറുകെ പിടിക്കുമോ അതോ ഭൂതകാലത്തിലെ “കുടുംബ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക്” തിരികെ വീഴുമോ എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വരാനിരിക്കുന്ന പ്രധാനമന്ത്രിപദത്തിൻ്റെ കേന്ദ്ര പിരിമുറുക്കമായി തുടരുമെന്ന് വിശകലന വിദഗ്ധർ പറയുന്നു.
(AFP-യിൽ നിന്നുള്ള ഇൻപുട്ടുകൾക്കൊപ്പം)