ഇറാൻ്റെ സാമ്പത്തിക തകർച്ച, പുതുവർഷത്തോടടുത്ത് പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായി, അത് ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ അധികാരത്തിലെ പിടിമുറുക്കലിന് ഭീഷണിയാകുന്നു.
പ്രകടനങ്ങൾക്കെതിരായ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തലും യുഎസ് സൈനിക ഇടപെടലിൻ്റെ ഭീഷണിയും രാജ്യത്തിൻ്റെ കറൻസിയെ താഴേക്ക് വലിച്ചിഴച്ചു, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ തളർത്തി.
കഴിഞ്ഞ വർഷം അവസാനം ഡോളറിന് 1.4 മില്യണിലെത്തിയപ്പോൾ രോഷാകുലരായ വ്യാപാരികളെ തെരുവിലിറക്കിയ റിയാലിൻ്റെ മൂല്യം 1.6 ദശലക്ഷമായി കുറഞ്ഞു.
ഡിസംബറിൽ രാജ്യത്തുടനീളം പ്രതിഷേധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ വാർഷിക ഭക്ഷ്യവിലപ്പെരുപ്പം ഇതിനകം 72% ആയിരുന്നു. അരി, പാൽ, പച്ചക്കറികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള അടിസ്ഥാന ഭക്ഷണങ്ങളുടെ വില അതിവേഗം ഉയരുന്നതായി ഇറാനികൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് തുടരുന്നു. ഒരു ഇറാനിയൻ മനുഷ്യൻ പറഞ്ഞു, തൻ്റെ അമ്മയും അവളുടെ സുഹൃത്തും രണ്ട് കെട്ടുകൾ ചീരയുടെ വിലയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് താൻ കേട്ടു – ഏകദേശം 28 ഡോളറിന് തുല്യമാണ്.
കുടുംബത്തോടൊപ്പം സമയം ചെലവഴിക്കാൻ അടുത്തിടെ യുകെയിൽ നിന്ന് ഇറാനിലേക്ക് പോയ 20 വയസ്സുള്ള മറ്റൊരു വ്യക്തി പറഞ്ഞു, താൻ പോയ മാസത്തിൽ ചില സാധനങ്ങളുടെ വില ഇരട്ടിയായി. ഒരു ദിവസം ഒരു ഓൺലൈൻ ഷോപ്പിംഗ് ആപ്പ് ബ്രൗസ് ചെയ്യുമ്പോൾ, തൈര് തവണകളായി വാങ്ങാനുള്ള ഓഫർ ശ്രദ്ധിച്ചു. “നമ്മൾ ശരിക്കും ഇത്രയും താഴ്ന്നു പോയോ?” അവൻ സ്വയം ചോദിച്ചു.
ഉപരോധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ യുഎസുമായുള്ള ചർച്ചയിൽ ആണവ പദ്ധതിയിൽ ഇളവുകൾ നൽകണമോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള കടുത്ത തീരുമാനങ്ങൾ അഭിമുഖീകരിക്കുമ്പോൾ മോശമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സർക്കാരിന്മേൽ സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടമാക്കാനുള്ള അവകാശത്തിൽ നിന്ന് ഇറാൻ ഇതുവരെ പിന്മാറിയിട്ടില്ല.
അവർ വീട്ടിലെ ദുരിതത്തിൻ്റെ ആഴം കൂട്ടുകയാണ്. ഇറാനിലെ വാൾസ്ട്രീറ്റ് ജേണലിൽ എത്തിയ ആളുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ അയൽരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പോയതിന് ശേഷം, അധിക ജോലികൾ സ്വീകരിക്കുകയാണെന്നും തങ്ങളുടെ സ്വത്തുക്കൾ വിൽക്കുകയും സമൂലമായി പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ജീവിതനിലവാരവുമായി ഗുസ്തി പിടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായി പറഞ്ഞു.
അക്രമത്തിനും ഒരു മാസത്തെ ഇൻ്റർനെറ്റ് ഉപരോധത്തിനും ശേഷം സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവന്നതിനാൽ ചില കടകൾ വീണ്ടും തുറക്കുകയും ചില തൊഴിലാളികൾ ജോലിയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ഓരോ ദിവസവും അലയുകയോ രാജ്യം വിടാനുള്ള വഴികൾ തേടുകയോ ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്ന് ഇറാനികൾ പറഞ്ഞു. വിദേശ കറൻസിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങൾ ബാങ്കുകളിൽ നിന്ന് പണം പിൻവലിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർക്ക് തടസ്സമായി.
ജനങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യവും വാങ്ങൽ ശേഷിയും ഇല്ലാതാക്കി കഴിഞ്ഞ വർഷം ഡോളറിനെതിരെ റിയാലിന് 84% ഇടിവുണ്ടായി. ടെഹ്റാനിലെ വ്യാപാരികൾ പറഞ്ഞു, ആ സമയത്ത് റിയാൽ വളരെ ദുർബലമായിരുന്നു, ഓരോ വിൽപ്പനയിലും പണം നഷ്ടപ്പെടാതെ തങ്ങൾക്ക് ബിസിനസ്സ് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ബസാരി എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്വാധീനമുള്ള വ്യാപാരികൾ, പ്രക്ഷോഭത്തിന് തുടക്കമിട്ടത് മുതൽ ഇടിവ് തുടരുന്ന കറൻസിയുമായി മത്സരിക്കുകയാണ്.
പ്രസിഡൻ്റ് ട്രംപ് നയതന്ത്രമോ സൈനിക നടപടിയോ തിരഞ്ഞെടുക്കുമോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അനിശ്ചിതത്വം സർക്കാരിനും നിക്ഷേപകർക്കും ചെറുതും വലുതുമായ ബിസിനസ്സുകളുടെ ഉടമകൾക്കും സാമ്പത്തിക പദ്ധതികളും തീരുമാനങ്ങളും എടുക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാക്കുന്നു. ഇറാൻ്റെ ആണവ പദ്ധതിയെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള കരാറിൽ ചർച്ചകൾ നടത്താനുള്ള ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ ശ്രമങ്ങൾക്കൊപ്പം മേഖലയിൽ യുഎസ് സൈനിക സേനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൻ്റെ ഭാഗമായി ട്രംപ് കഴിഞ്ഞ ആഴ്ച രണ്ടാമത്തെ വിമാനവാഹിനിക്കപ്പൽ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലേക്ക് അയച്ചു.
“ഒരു അമേരിക്കൻ ആക്രമണമുണ്ടായാൽ സ്ഥിതി എത്രത്തോളം വഷളാകുമെന്ന് കാത്തിരുന്ന് കാണേണ്ട ഒരു പൊതു സാഹചര്യമാണിത്,” പീറ്റേഴ്സൺ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഇൻ്റർനാഷണൽ ഇക്കണോമിക്സിലെ സീനിയർ ഫെലോയും ഇൻ്റർനാഷണൽ മോണിറ്ററി ഫണ്ടിൻ്റെ മുൻ ഡെപ്യൂട്ടി ഡയറക്ടറുമായ അദ്നാൻ മസാരെ പറഞ്ഞു.
“അനിശ്ചിതത്വത്തിൻ്റെ പൊതുബോധം അർത്ഥമാക്കുന്നത് നിക്ഷേപം കുറയാൻ പോകുകയാണ്, സംഭവിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും താഴെയാണ്. വിനിമയ നിരക്കിൽ സമ്മർദ്ദം കൂടുതലാണ്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
IMF കഴിഞ്ഞ വർഷം പ്രവചിച്ചത് ഇറാൻ്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ 2026 ൽ 1% വിളർച്ചയോടെ വളരുമെന്ന് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ഏറ്റവും മന്ദഗതിയിലുള്ള നിരക്കാണ്. സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ ചുരുങ്ങുമെന്ന് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ ഇപ്പോൾ പ്രവചിക്കുന്നു.
നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിക്ക് സാമ്പത്തിക അടിത്തറയുണ്ടായിരുന്നു. 2018-ൽ ട്രംപ് വീണ്ടും ഏർപ്പെടുത്തിയ സാമ്പത്തിക ഉപരോധം, അഴിമതിയുടെയും കെടുകാര്യസ്ഥതയുടെയും നീണ്ട ചരിത്രവും, ജൂണിലെ 12 ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ആത്മവിശ്വാസം ദുർബലമായതും ആഭ്യന്തര ബാങ്കിംഗ് പ്രതിസന്ധിയും മൂലം ഇറാൻ കഴിഞ്ഞ വർഷം പൂർത്തിയാക്കുകയായിരുന്നു.
സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ടെഹ്റാൻ ബസാറിലെ കടയുടമകൾ തങ്ങളുടെ കടകൾ അടച്ച് തെരുവിലിറങ്ങി, രാജ്യത്തുടനീളം സമാനമായ പ്രകടനങ്ങൾ നടത്തി.
കുറഞ്ഞത് 7,000 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ജയിലിൽ കിടക്കുകയും ചെയ്തതായി മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകൾ പറയുന്ന ഒരു അടിച്ചമർത്തലിൽ ഭരണകൂടം കലാപത്തെ ക്രൂരമായി അടിച്ചമർത്തി. ഇപ്പോൾ, ജനരോഷം വീണ്ടും ഉയരുമ്പോൾ, സാമ്പത്തിക അരാജകത്വത്തെ നേരിടാൻ സർക്കാരിന് വിഭവങ്ങളും കുറവാണ്.
യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടമാക്കാനുള്ള ദീർഘകാലമായുള്ള നിർബ്ബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതിനാൽ അതിൻ്റെ കറൻസി, ബാങ്കിംഗ് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉപരോധം ഒഴിവാക്കാതെ പരിഹരിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയില്ല.
നിലവിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയെ നേരിടാനുള്ള സർക്കാരിൻ്റെ ചില ശ്രമങ്ങൾ ഉപഭോക്താക്കളെ വേദനിപ്പിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയെ അഭിമുഖീകരിച്ച ഇറാനിയൻ പ്രസിഡൻ്റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയാൻ ഡിസംബറിൽ ഇറക്കുമതിക്കുള്ള പ്രത്യേക വിനിമയ നിരക്ക് ഒഴിവാക്കുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ഒരു റാഫ്റ്റ് അവതരിപ്പിച്ചു, ഇത് ചില അടിസ്ഥാന സാധനങ്ങളുടെ 75% മുതൽ 80% വരെ സബ്സിഡി ഫലപ്രദമായി വെട്ടിക്കുറച്ചു.
എണ്ണ-വാതക സമ്പത്ത് വൻതോതിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും രാജ്യം കടുത്ത ജല-ഊർജ്ജ പ്രതിസന്ധിയുടെ പിടിയിലാണ്.
അതിനിടെ, ഇറാനുമായി വ്യാപാരം നടത്തുന്ന രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെ ഉപരോധം കർശനമാക്കുകയും താരിഫ് ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് യുഎസ് സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദം ഉയർത്തുന്നു.
വിർജീനിയ ടെക്കിലെ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധനായ ജാവാദ് സലേഹി-ഇസ്ഫഹാനി പറഞ്ഞു, “വളർച്ചയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സ്തംഭനാവസ്ഥയിലായ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ധാരാളം കാര്യങ്ങൾ പറയാനുണ്ട്, പക്ഷേ ആളുകളുടെ ജീവിത നിലവാരം അതേപടി തുടരുന്നു. “ഈ സമയത്ത്, ഇറാനിയൻമാർക്ക് അത് ലഭിക്കാൻ ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.”
jared.malsin@wsj.com എന്ന വിലാസത്തിൽ ജാരെഡ് മൽസിന് എഴുതുക